Ürolitin A (İngilizce yazımıyla urolithin A), nar, ceviz ve böğürtlen gibi besinlerdeki ellajitanenleri ve ellajik asidi bağırsak bakterilerinin dönüştürmesiyle oluşan bir bileşiktir. Besinin kendisinde serbest hâlde bulunmaz; onu siz değil, bağırsağınızdaki belirli bakteriler üretir. Laboratuvar hayvanlarında hasarlı mitokondrilerin temizlenmesini (mitofaji) tetiklediği gösterildi. İnsanlarda ise elimizde birkaç küçük ve kısa randomize çalışma var: bazı kas ve bağışıklık ölçümlerinde iyileşme görüldü, çalışmaların asıl hedef aldığı ölçümlerin birkaçında fark çıkmadı. İnsan ömrünü uzattığına dair veri yok.
Konunun bu kadar ilgi çekmesinin nedeni, mitokondri işlevinin yaşla birlikte gerilemesi ve bunu hedefleyen müdahalelerin az olması. Ürolitin A bu boşluğa aday olarak sunuluyor. Adaylığın ne kadar sağlam olduğunu görmek için kanıtı sırayla ele alalım.
Aynı narı yiyen iki kişinin kanında çok farklı miktarda ürolitin A dolaşabilir. Araştırmacılar bu farkı "ürolitin metabotipi" kavramıyla açıklıyor; literatürde UM-A, UM-B ve UM-0 adlarıyla anılan üç grup var. İspanya'da CEBAS-CSIC ekibinin 5–90 yaş arası 839 kişide yaptığı çalışma (Cortés-Martín ve ark., 2018), bir kişinin hangi metabotipe girdiğini belirleyen başlıca etkenin yaş olduğunu bildirdi.
Üretici oranı için en açık rakam 2021'de European Journal of Clinical Nutrition'da yayımlanan bir çalışmadan geliyor. ABD'de 100 sağlıklı yetişkinin yalnızca %12'sinin kanında, günlük yaşam koşullarında ölçülebilir ürolitin A vardı. Katılımcılara bir bardak nar suyu içirildiğinde de tablo çok değişmedi: yaklaşık %40'ı öncül bileşikleri belirgin düzeyde ürolitin A'ya çevirebildi. Üretenlerin bağırsak mikrobiyomu daha çeşitliydi. Bu çalışmayı takviyeyi geliştiren Amazentis firmasının araştırmacıları yürüttü; kişiden kişiye üretim farkı olduğunu ise İspanyol ekibi bağımsız olarak göstermişti. Bağırsak bakterilerinin sağlıkla ilişkisini bağırsak mikrobiyomu yazımızda daha geniş anlattık.
Ürolitin A'yı yaşlanma araştırmalarının gündemine sokan çalışma 2016'da Nature Medicine'de çıktı (Ryu ve ark.). Ekip, bileşiğin ağızdan alındığında mitofajiyi tetiklediğini gösterdi. Mitofaji, otofajinin mitokondriye özgü biçimidir: hücre, işini yapamayan mitokondrileri söküp parçalarını yeniden kullanır.
C. elegans adlı yuvarlak solucanda ürolitin A, yaşla birlikte işlevsiz mitokondrilerin birikmesini önledi ve yaşam süresini uzattı. Yaşa bağlı kas kaybı olan iki farklı fare modelinde ve genç sıçanlarda egzersiz kapasitesi arttı. Bunlar hayvan bulguları. Bir milimetrelik bir solucanın ömrünün uzaması, insanlar için bir hipotez üretir, kanıt üretmez. Bu çalışmanın yazarları arasında da Amazentis çalışanları yer alıyor.
Orta yaşlı yetişkinler (Singh ve ark., Cell Reports Medicine 2022). Fazla kilolu, sağlıklı 88 orta yaşlı yetişkin 4 ay boyunca günde 500 mg ürolitin A, 1.000 mg ürolitin A ya da plasebo aldı. Çalışmanın önceden belirlenmiş birincil sonlanım noktası tepe güç çıktısıydı ve iki doz da plasebodan anlamlı biçimde ayrışmadı. Yazarlar bunu çalışmanın başlıca sınırlaması olarak kendileri yazıyor. İkincil ölçümlerde arka uyluk (hamstring) kas gücü plaseboya göre 500 mg grubunda %12, 1.000 mg grubunda %9,8 daha yüksekti. Bu farkın bir kısmı plasebo grubundaki düşüşten kaynaklanıyor: plasebo alanlarda aynı kasın ortalama torku çalışma boyunca %9,8 geriledi. 6 dakika yürüme testi ve tepe oksijen tüketiminde yüksek doz grubunda kendi başlangıcına göre artış vardı, ancak plaseboyla karşılaştırma anlamlılık sınırının altında kaldı (sırasıyla p = 0,098 ve p = 0,058).
Yaşlı yetişkinler (Liu ve ark., JAMA Network Open 2022). Seattle'da 65–90 yaş arası 66 kişi 4 ay boyunca günde 1.000 mg ürolitin A ya da plasebo aldı. İki birincil sonlanım noktası vardı: 6 dakika yürüme mesafesi ve el kasında en yüksek ATP üretimi. İkisinde de anlamlı fark çıkmadı. Yürüme mesafesi ürolitin A grubunda ortalama 60,8 metre, plasebo grubunda 42,5 metre arttı; yani plasebo alanlar da belirgin biçimde iyileşti. İkincil ölçümlerde ise 2. ayda el ve bacak kaslarının yorulmadan yapabildiği kasılma sayısı ürolitin A lehine anlamlı biçimde arttı, 4. ayda C-reaktif protein ve bazı açilkarnitin düzeyleri düştü.
Güvenlik tarafında sorun görülmedi: yaşlılar çalışmasında yan etki sıklığı gruplar arasında farklı değildi, orta yaş çalışmasında en çok yan etki bildiren grup plasebo grubuydu (17 kişi; 500 mg grubunda 13, 1.000 mg grubunda 15 kişi). İki çalışmada da kullanılan ürün Amazentis'in Mitopure adlı ürünüydü ve yazar listelerinde firma çalışanları var. Kas gücünü korumak için kanıtı çok daha güçlü olan yöntemi güç antrenmanı yazımızda bulabilirsiniz.
Bağışıklık yaşlanması (Denk ve ark., Nature Aging 2025). 45–70 yaş arası 50 sağlıklı yetişkin 4 hafta boyunca günde 1.000 mg ürolitin A ya da plasebo aldı. Bu çalışmada birincil sonlanım noktaları anlamlı çıktı: kanda "naif benzeri", daha az tükenmiş CD8 T hücrelerinin oranı arttı (tedavi farkı 0,50 yüzde puanı) ve bu hücrelerin yağ asidi oksidasyon kapasitesi yükseldi (14,72 yüzde puanı). Bulgular hücre düzeyinde. Çalışmanın sonlanım noktaları arasında enfeksiyon sıklığı ya da aşı yanıtı gibi klinik sonuçlar yoktu. Yazarlar arasında yine Amazentis çalışanları bulunuyor.
Damar işlevi (da Costa Pinaffi-Langley ve ark., JAMA Network Open 2026). Oklahoma Üniversitesi'nde yürütülen ve Ekim 2026'da yayımlanan bu çalışmada, 40–64 yaş arası obezitesi olan 50 yetişkin 4 hafta boyunca 1.000 mg ürolitin A ya da plasebo aldı. Birincil sonlanım noktası kol atardamarının akıma bağlı genişlemesiydi ve gruplar arasında anlamlı fark bulunmadı (plasebo %0,3, ürolitin A %1,3). İkincil damar ölçümlerinde de etki görülmedi. Çalışma belleği görevi sırasında beyin kan akımı yanıtı ürolitin A grubunda daha yüksekti ama görev başarısı değişmedi; yazarlar bunu ileride araştırılması gereken bir bulgu olarak not ediyor.
Sporcular. Yükseklik kampındaki 42 erkek mesafe koşucusunda 4 hafta 1.000 mg ürolitin A, 3.000 metre koşu süresini iyileştirmedi; algılanan efor ve kas hasarı göstergesi kreatin kinaz daha düşüktü (Whitfield ve ark., Sports Medicine 2025). Direnç antrenmanı yapan 20 erkek sporcuda 8 hafta sonunda bir tekrar maksimum kaldırışlarda anlamlı fark yoktu, izometrik kasılma gücü ve tükenene kadar tekrar sayısı ise plaseboya göre arttı (Zhao ve ark., 2024). 20 akademi futbolcusuyla yapılan tek kör bir pilot çalışmada aralıklı koşu testinde 239 metrelik fark bildirildi (p = 0,048). Kalp yetersizliği olan 10 hastada yapılan çapraz çalışmada ise ekokardiyografi ölçümlerinde hiçbir etki görülmedi.
2026 meta-analizi. Dao ve arkadaşları Temmuz 2026'da Frontiers in Nutrition'da kas sağlığına ilişkin bütün randomize çalışmaları taradı. Buldukları toplam 5 çalışma ve 236 katılımcıydı. Sayısal birleştirme yalnızca 6 dakika yürüme testi için yapılabildi: ortalama fark +17,03 metre, %95 güven aralığı −5,33 ile 39,40 arası, p = 0,135. Yön olumlu, sonuç istatistiksel olarak belirsiz, kanıt kesinliği GRADE ölçütüne göre düşük. Yazarlar güç ve dayanıklılık bulgularını "tekrarlanabilir etki" olarak görmüyor, keşif niteliğinde sinyaller olarak tanımlıyor.
Nar yediğinizde aldığınız şey ürolitin A'nın ham maddesidir. Ne kadarının ürolitin A'ya dönüşeceği bağırsak bakterilerinize bağlı; bazı kişilerde bu miktar sıfıra yakın. Takviye ise hazır molekülü verir ve bakteri basamağını atlar. Yukarıdaki 100 kişilik çalışmada 500 mg ürolitin A içeren ürün, bir bardak nar suyuna kıyasla kanda 6 kattan fazla ürolitin A maruziyeti sağladı.
Bu, takviyenin nardan "daha iyi" olduğu anlamına gelmiyor. İkisi farklı şeyler. Nar, ceviz ve böğürtlen lif ve başka polifenoller de içerir; faydaları ürolitin A'ya dönüşüp dönüşmemelerine indirgenemez. Öte yandan nar yiyen birinin, klinik çalışmalardaki kan düzeylerine ulaştığını varsayması da doğru olmaz. Beslenme tarafında elimizdeki veriler gözlemsel: 294 kişilik DIRECT PLUS çalışmasında günde 28 gram ceviz içeren polifenolden zengin Akdeniz diyetini uygulayanlarda, idrarda ürolitin A düzeyi yüksek olanların iç organ yağı daha çok azaldı. Bu bir ilişki; azalmanın ürolitin A'dan kaynaklandığını göstermez.
Ürolitin A besinlerde hazır bulunmaz. Nar, ceviz ve böğürtlen gibi besinlerdeki ellajitanenleri ve ellajik asidi bağırsak bakterileri ürolitin A'ya dönüştürür. Yani kaynağı besin, üreticisi bağırsak mikrobiyotasıdır. Bu dönüşümü yapacak bakterilere sahip olmayan kişilerde aynı besin ürolitin A'ya dönüşmez.
Hayır. 100 sağlıklı yetişkinle yapılan bir çalışmada katılımcıların yalnızca %12'sinin kanında başlangıçta ürolitin A saptandı; bir bardak nar suyundan sonra bile yaklaşık %40'ı belirgin düzeyde ürolitin A üretebildi. Üretim kapasitesi bağırsak bakterilerinin bileşimine bağlı ve 839 kişilik bir İspanyol çalışmasına göre yaşla birlikte değişiyor.
Kısmen ve kesin olmayan biçimde. 88 orta yaşlı yetişkinle yapılan randomize çalışmada arka uyluk kas gücü plaseboya göre arttı, ancak çalışmanın birincil sonlanım noktası olan tepe güç çıktısında anlamlı fark çıkmadı. 66 yaşlı yetişkinle yapılan çalışmada da birincil sonlanım noktaları (6 dakika yürüme mesafesi ve kasın en yüksek ATP üretimi) anlamlı değildi; kas dayanıklılığı gibi ikincil ölçümlerde iyileşme görüldü. 2026'da yayımlanan meta-analiz kanıtın kesinliğini düşük olarak derecelendirdi.
İnsanlarda ömrü uzattığını gösteren hiçbir veri yok. Ömür uzaması bulgusu C. elegans adlı yuvarlak solucandan geliyor. İnsan çalışmaları en fazla 4 ay sürdü ve kas, bağışıklık hücreleri, damar işlevi gibi ara ölçümlere baktı; hastalık ya da ölüm gibi sonuçları ölçen bir çalışma yapılmadı.
İki kas çalışmasında günde 1.000 mg'a kadar dozlar 4 ay boyunca iyi tolere edildi; yaşlılarla yapılan çalışmada yan etki sıklığı plasebodan farklı bulunmadı. Daha uzun süreli kullanım için veri yok. Çalışmaların çoğu sağlıklı yetişkinlerde yapıldı; kronik hastalığı olan, ilaç kullanan, hamile ya da emziren kişilerin hekime danışmadan başlamaması gerekir.
"Ürolitin A için mekanizma ilgi çekici, hayvan verisi tutarlı. İnsan verisi ise beş küçük kas çalışmasına ve birkaç kısa denemeye dayanıyor; bunların asıl hedeflediği ölçümlerin çoğunda fark çıkmadı. Bugünkü kanıt 'umut verici ama kanıtlanmamış' demeye yetiyor."
— Vivelong Longevity Bilim Ekibi