Alkali diyetle kilo verilebilir. Sebebi büyük olasılıkla vücudun pH'ı değil, tabağın içeriği: bu düzen sebzeyi, meyveyi, baklagili çoğaltıyor; şekeri, beyaz unu, kızartmayı ve işlenmiş eti azaltıyor. Randomize çalışmalarda diyet asit yükünü düşüren bitki ağırlıklı beslenme 16 haftada ortalama 6 kg kadar kayıp sağladı. Kan pH'ının yiyecekle değiştiğine ya da asidin yağ dokusunda depolandığına dair doğrudan bir kanıt ise yok.
Türkiye'de bu yaklaşımı en çok duyuran isim biyokimya uzmanı Dr. Ayşegül Çoruhlu. Aşağıda önce onun kendi yazı ve röportajlarında söylediklerini, sonra PubMed'deki güncel çalışmaların bu iddiaların neresini desteklediğini aktarıyoruz. pH dengesi, PRAL ve limon paradoksu gibi temel kavramlar için alkali beslenme yazımıza bakabilirsiniz; burada konu yalnızca kilo.
Çoruhlu'nun "Alkali Diyet" kitabının ilk baskısı Eylül 2012'de Okuyan Us Yayınları'ndan çıktı; kendi sitesinde kitap "Vücudun pH Dengesini Koruma Rehberi" alt başlığıyla yer alıyor. Aynı sitede "Tokuz Ama Açız", "Kuantum Beslenme" ve "Sirkadiyen Beslenme" kitapları da listeleniyor. Kitabın tanıtım metni aşırı kilo alımını ve kilo verirken yağ yerine kas kaybetmeyi vücudun aşırı asitlenmesine bağlıyor. Kitapların kendisini görmedik; aşağıdaki özet yazarın sitesine, tanıtım metnine ve röportajlarına dayanıyor.
Bir noktayı da hakkını vererek aktarmak gerekir. Çoruhlu aynı yazıda “Beslenmede ilk amaç asla kilo vermek olmamalı” diyor ve kısa süreli zayıflama diyetlerini sürdürülemez buluyor. 2018'de Antalya'daki bir seminerinde ise vücutta biriken asitlerden kurtulmadan kalıcı kilo verilemeyeceğini söylediği Hürriyet'te yer aldı.
İki sütundaki örnekler Çoruhlu'nun kendi sitesindeki "Alkali Beslenme Nedir?" yazısından, Milliyet röportajından ve Elele yazısından derlendi.
Bu liste, araştırmacıların kullandığı ölçüyle birebir örtüşmüyor. Bilim, bir yiyeceğin asit yükünü PRAL (potansiyel böbrek asit yükü) ile hesaplar; formüle beş besin öğesi girer: protein ve fosfor yükü artırır, potasyum, magnezyum ve kalsiyum düşürür. Bu hesapla balık ve peynir asit yükü oluşturan taraftadır, oysa Çoruhlu'nun listesinde alkali sütunda duruyorlar. Formülde şeker diye bir terim de yok; yani şekerli içeceği "asidik" saymak PRAL'den değil, genel sağlık bilgisinden geliyor. Liste işe yarar bir alışveriş rehberi, ama bir pH tablosu değil.
Bu menü Vivelong'un derlediği bir örnektir, Çoruhlu'nun yayımladığı bir liste değildir. Onun dile getirdiği ilkelere göre kuruldu: unlu gıdayı yalnızca sabah yemek, etin üç katı sebze, erken ve hafif akşam yemeği.
Erken ve hafif akşam yemeğinin ayrı bir kanıt zemini var; onu sirkadiyen beslenme yazımızda ele aldık.
Gözlemsel veriler karışık. 2019'da Public Health Nutrition'da yayımlanan meta-analiz 31 çalışmayı ve 92.478 kişiyi kapsıyordu; diyet asit yükü ile beden kitle indeksi ya da bel çevresi arasında anlamlı ilişki bulmadı. 2024'te güncellenen bir meta-analiz ise ilişki buldu, fakat fark küçüktü: PRAL'i en yüksek grupta bel çevresi ortalama 0,82 cm daha geniş, beden kitle indeksi 0,30 kg/m² daha yüksekti. 2025'te Nutrition Reviews'ta çıkan ve 118 gözlemsel çalışmada 1.014.081 kişiyi kapsayan meta-analizde kanıt düzeyi en yüksek bulgu kiloyla değil, tip 2 diyabet riskiyle ilgiliydi. Yazarlar verinin gözlemsel olduğunu ve ilişkilerin bir kısmının zayıf kaldığını özellikle not ediyor.
2026'dan bir uyarı. İtalya'daki INVITA anketinin Temmuz 2026'da yayımlanan analizinde et yiyenlerden veganlara doğru gidildikçe asit yükü kademeli olarak düştü. PRAL ise beden kitle indeksiyle tutarlı bir ilişki göstermedi. İlişki gösteren ölçü NEAP oldu, ama NEAP'in formülünde kişinin boyu ve kilosu zaten var. Yazarlar bu yüzden bulgunun kısmen matematiksel bir yan ürün olabileceğini söylüyor.
Randomize kanıt daha ilginç. Hana Kahleova ve ekibinin Frontiers in Nutrition'da 2025'te yayımladığı çapraz çalışmada 62 fazla kilolu yetişkin 16'şar hafta Akdeniz diyeti ve az yağlı vegan diyet uyguladı. Vegan dönemde PRAL günde 25,8 mEq düştü, Akdeniz döneminde değişmedi. Kilo da aynı yolu izledi: vegan diyette ortalama 6,0 kg kayıp, Akdeniz diyetinde değişim yok. Asit yükü ne kadar düştüyse kilo o kadar azaldı (ilk dönemde r = +0,34, ikinci dönemde +0,59). Aynı ekibin 244 kişilik önceki çalışmasında vegan grup 16 haftada 6,4 kg, kontrol grubu 0,5 kg vermişti.
Bu sonuçları okurken üç sınırı akılda tutmak gerekiyor. Analizler ikincildir, yani çalışma asit yükünü sınamak için tasarlanmadı. Beslenme verisi katılımcıların kendi tuttuğu üç günlük kayıtlara dayanıyor. Enerji alımına göre düzeltme yapıldığında ilk dönemdeki ilişki anlamlılığını yitirdi (r = +0,25; p = 0,06). Yazarların bağlı olduğu Physicians Committee for Responsible Medicine de bitki temelli beslenmeyi savunan bir kuruluş. Az yağlı vegan diyet asit yükünün yanında lifi artırıyor, yağı ve enerji yoğunluğunu düşürüyor; hangisinin kiloyu götürdüğünü bu tasarım ayıramıyor. Lifin etkisine bağırsak mikrobiyomu yazımızda değindik.
Kan pH'ı 7,35–7,45 aralığında sıkı biçimde tutulur. Schwalfenberg'in alkali diyet derlemesi, asit yükü yüksek, az karbonhidratlı ve bol proteinli bir diyetin bile kan pH'ında çok az değişiklik yaptığını, değişimin idrar kimyasında görüldüğünü aktarıyor. Yani idrar pH'ınız yediklerinize göre oynar, kanınızınki oynamaz.
"Asit yağ dokusunda depolanır" iddiasına gelince: taradığımız meta-analizlerin ve randomize çalışmaların hiçbiri bunu ölçmüş değil. Araştırmacıların önerdiği olası yol başka. Kahleova ve ekibi, yüksek asit yükünün glukokortikoid (kortizol benzeri hormon) salgısını artırarak yağlanmayı ve insülin duyarlılığını etkileyebileceğini yazıyor. Bu bir hipotez; insanlarda doğrudan sınanmış bir mekanizma değil.
Alkali su için tablo daha net. 2026'da Frontiers in Medicine'de yayımlanan derlemeye göre en tutarlı bulgu reflü belirtileriyle ilgili; metabolik faydaya dair kanıt tutarsız ve çoğunlukla küçük ya da klinik öncesi çalışmalara dayanıyor. Yazarlar alkali suyun rutin olarak önerilmemesi gerektiği sonucuna varıyor. Alkali suyun kilo verdirdiğini gösteren bir klinik çalışma bulamadık.
Daha geniş çerçeve için longevity beslenmesi rehberimize bakabilirsiniz.
Verilebilir, çünkü bu düzen sebzeyi, meyveyi ve baklagili çoğaltıp şekeri, beyaz unu ve işlenmiş gıdayı azaltıyor. 2025'te yayımlanan randomize çapraz bir çalışmada 62 fazla kilolu yetişkin, diyet asit yükünü belirgin biçimde düşüren az yağlı vegan diyetle 16 haftada ortalama 6,0 kg verdi. Yine de kilo kaybının pH'tan kaynaklandığı gösterilmiş değil; daha çok lif, daha düşük enerji yoğunluğu ve daha az işlenmiş gıda daha güçlü açıklamalar.
Çoruhlu 2013'te Milliyet'e verdiği röportajda kilo vermek isteyenlerin yediklerinin yüzde 80'inin alkali yapan, yüzde 20'sinin asitlendiren yiyeceklerden oluşmasını önerdi. 2015'te Elele dergisindeki yazısında ise et yenecekse miktarının üç katı kadar sebze yenmesini söyledi. Bunlar onun önerileridir; bu oranların kilo kaybına etkisini sınayan bir klinik çalışma bulamadık.
Bu, Çoruhlu'nun yazılarında geçen bir açıklama, ancak taradığımız meta-analizlerin ve randomize çalışmaların hiçbiri yağ dokusunda asit depolandığını ölçmüş değil. Araştırmacıların öne sürdüğü olası yol farklı: yüksek asit yükünün kortizol benzeri hormonların salgısını artırarak yağlanmayı etkileyebileceği düşünülüyor. Bu da henüz bir hipotez.
Buna dair kanıt bulamadık. 2026'da Frontiers in Medicine'de yayımlanan derleme, alkali suyun faydalarının sınırlı olduğunu, en tutarlı bulgunun reflü belirtileriyle ilgili olduğunu, metabolik fayda kanıtının ise tutarsız kaldığını bildiriyor. Aynı derleme alkali suyun rutin olarak önerilmemesi gerektiği sonucuna varıyor.
Kronik böbrek hastalığı olanlar başta geliyor. Böbrek potasyumu kandan yeterince uzaklaştıramadığında sebze ve meyveyi birden çoğaltmak kan potasyumunu yükseltebilir; bu da kalp ve kas sorunlarına yol açabilir. Suya karbonat eklemek sodyum alımını artırdığı için tansiyon, kalp ve böbrek hastaları ile gebeler de önce hekimine danışmalı.
"Çoruhlu'nun tabağı işe yarayabilir: daha çok sebze, daha az şeker ve işlenmiş gıda. Tartışmalı olan tabak değil, açıklama. Kilo büyük olasılıkla pH yüzünden değil, yediklerinizin değişmesi yüzünden gidiyor."
— Vivelong Longevity Bilim Ekibi